blog

Treuren en Troosten, het concert

Ter voorbereiding op mijn presentatie van het concert Treuren en Troosten, ging ik op bezoek bij de componiste Renilde Duif. Zij schreef de symfonie MH17.

Onderweg naar dat kleine dorpje bij Groningen zit ik te denken over muziek. Tonen die ik nog niet gehoord heb en ook vandaag nog niet kan horen: omdat het nog niet is uitgevoerd. Nu zijn het nog slechts noten op papier en een melodie in het hoofd van de componist. Wel bijzonder om een componist te gaan ontmoeten. Van alle klassieke muziek die ik ken zijn de componisten van voor mijn tijd. De muziek tijdloos maar wat de diepere achtergronden zijn, is niet meer uit eerste hand te horen.

De muziek leeft wel voor me, want het verhaal heeft me geraakt. Zoals velen in ons land door het verhaal van de MH17 geraakt zijn. Onderweg haal ik de dirigent van het Fries Kamerorkest op, we gaan samen naar Renilde, om te horen hoe zij het verhaal van deze (inter)nationale ramp vertaald heeft naar muziek. Onderweg praten we over wat Ronald Slager uit de muziek haalt, welke overgangen hij logisch vindt en waar hij zijn vragen over heeft. Hij neuriet de melodielijnen in delen en er komt steeds meer leven in de muziek. Soms raakt hij aan de fantasie die ik had, soms volg ik de lijnen niet.

Als we aan de tafel zitten met koffie en twee partituren gaan de professionals te snel voor deze leek. Ik krijg een les in atonale toonladders, idiomen en systematisch werken van taal naar toon. Met rode oortjes en steeds meer enthousiasme krijgt de muziek een beeld en zijn de overgangen helderder. Ook de dirigent heeft meer verhalen om het orkest handreikingen te geven om de muziek in oktober te laten klinken zoals de componist dat bedoeld heeft.

De logica neemt toe en vooral de motieven van Renilde en hoe zij geraakt is door de vlucht van een vliegtuig over oorlogsgebied. Onschuldige mensen die betrokken raken bij een conflict dat niet van hen is. Mensen die onderweg waren naar hun vakantiebestemming of dat belangrijke congres. Hoe de aarde verschroeide en de waardige indrukwekkende wijze waarop hier in ons land op gereageerd werd. De saamhorigheid en de boosheid.

Op de terugweg naar Heerenveen praten we er over door en neuriet Ronald opnieuw: krachtiger, minder zoekend, of is dat mijn verbeelding van de middag… U kunt dat zelf komen beluisteren tijdens de première in het programma Treuren en Troosten in het weekeind van 20 t/m 22 oktober in Friesland.

Inzicht

Zoals gebruikelijk ga ik na een uitvaart nog eens op bezoek bij de familie van de overledene om te horen hoe het gaat en hoe ze alles beleefd hebben rond het afscheid. Zo ook vanmiddag, ik ga op bezoek bij een schoondochter die voor haar schoonmoeder zorgde en daar een intense tijd mee heeft gehad. Het egeltje dat ik bij me heb is voor de kinderen, als aandenken aan het verhaal dat ik schreef voor oma.

We hebben een gesprek over hoe dat dan gaat in een familie zo na een uitvaart, nog samen opruimen en dan gaat toch iedereen ook weer zijn of haar eigen weg en de dagelijkse dingen staan dan weer voorop. Het is fijn om elkaar even te zien na een paar weken en opnieuw gewoon even stil te staan. Hoe heb je het beleefd, welke plek neemt het nu voor je in na de intensieve tijd die er was. Het zijn van die vragen die even rust en ruimte geven voor reflectie, maar ook om even stil staan bij wat er voor iemand persoonlijk is gebeurt.

De koffie is vers en warm en dat is het gesprek ook. De jongste dochter zit bij ons aan tafel, dit gezin deelt met elkaar en dat kan ook met iemand van net acht. Ze is helder over hoe ze het beleefd heeft allemaal, deze jongste, hoe het ging weet ze nog heel scherp en wat ze fijn vond en wat niet kan ze goed onder woorden brengen.

Moeder vertelt dat ze voor elkaar en voor de wensen voor het komende jaar een wensballon gaan oplaten met oud en nieuw. Er is zoveel gebeurd de laatste jaren. Ja, het is het seizoen voor wensen en reflectie en mooie voornemens. Ze wenst duidelijk iets voor het gezin als totaal en ik ben nieuwsgierig wat deze vrouw voor zichzelf zou wensen. Zo gericht op de anderen en zo weinig op zichzelf. Als ik het haar vraag is het even stil en wenst ze: delen met elkaar en in verbinding zijn met elkaar.

Als ik het haar dochter vraag weet zij direct dat het over wensen voor het leven gaat in plaats van kerstcadeaus en vertelt ze wat ze echt voor zichzelf wenst: het is een beeld van haar toekomst en het ligt ook nog een paar jaar van haar af. De wijsheid waarmee ze antwoord raakt me en het raakt moeder ook zichtbaar. Het is heel stil… Moeder weet het nog niet voor haarzelf, hoeft ook niet, ze mag nog wennen aan zonder zorgen te zijn voor oma, maar ze werd duidelijk aan het denken gezet door het inzicht van haar dochter.

’s Avonds krijg ik een appje: ik weet het nog niet, maar ik geloof dat je iets geraakt hebt dat belangrijk voor me is, dus ik loop er nog mee in mijn hoofd. Ik weet het antwoord nu niet, maar weet zeker dat dat wel gaat komen, dankje voor de vraag.

Ik houd van mijn werk, want deze cadeautjes komen vaak langs in coachgesprekken of gesprekken over de dood. Een moment waarop inzichten ontsloten worden gewoon door oprechte nieuwsgierigheid en een beetje hulp van wat er op dat moment is.

De Brief

Ik heb ijskoude vingers.

(Maar ze trillen niet. Dat nooit!)

 

Ik schrijf een ijskoude brief,

een brief zó koud dat de lucht rondom de brief

bevriest.

 

Ik sta voortdurend op

om elders adem te halen.

Alles wat ik schrijf is waar.

 

Halverwege de brief schrijf ik plotseling,

na een lange, ijskoude opsomming:

“En toch,….”

Waardoor de brief ontdooit

en ongelezen wegstroomt

naar de zee.

 

© Toon Tellegen

Beeldende herinnering

Ik sta aardappelen te schillen, zet een komkommer in het zuur en ben even terug in Friesland tijdens een van mijn jaarlijkse logeerpartijen. Ik denk aan een oude tante, de tante van mijn moeder om precies te zijn. Zo’n tante met een rechte rug, een stoere blik en een grote knot met een vlecht erom heen: een fier mens.

Ik zie haar nog lopen en fietsen: rechtop in de Friese wind, een vrouw als een vesting: je kon er altijd op bouwen. Op een morgen was de knot er nog niet toen ik in de keuken kwam en zag voor het eerst de kwetsbaarheid. Jonger en toegankelijker leek ze. Ik zou haar nog wel eens willen zien in die kwetsbaarheid.